Nöbetçi Eczaneler
Günlük hayatta eskiden rahatlıkla yaptığınız işleri artık daha zor yapıyor, yürürken daha sık mola veriyor veya merdiven çıkarken nefes nefese kalıyorsanız bunu yalnızca yaşa ya da kondisyon kaybına bağlamayın. Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Veysel Ozan Tanık, giderek artan çabuk yorulma ve efor kapasitesindeki azalmanın kalp yetmezliğinin erken belirtilerinden biri olabileceğine dikkat çekti.
Kalp yetmezliği denildiğinde çoğu kişinin aklına ilk olarak nefes darlığı geliyor. Ancak hastalık, özellikle başlangıç döneminde çok daha sessiz ilerleyebilir. Günlük yürüyüş mesafesinin kısalması, merdiven çıkarken durma ihtiyacı, eskisine göre daha çabuk yorulma ve ayak bileklerinde şişlik kimi zaman ilk uyarı işaretleri olabilir.
Kişinin kendi günlük kapasitesindeki değişiklik çok önemlidir. Daha önce rahatlıkla yaptığı bir aktivite sırasında artık dinlenmek zorunda kalıyorsa ve bu durum giderek artıyorsa mutlaka nedeninin araştırılması gerekir.
“Yaşlandım, ondan yoruluyorum” demeyin
Kalp yetmezliği, kalbin vücudun ihtiyaçlarını karşılayacak kan dolaşımını yeterli şekilde sağlayamaması veya bunu ancak kalp içi basınçların yükselmesiyle gerçekleştirebilmesi sonucu ortaya çıkan klinik bir tablodur.
Hastalık her zaman ani başlamadığı için belirtiler çoğu zaman günlük hayatın içerisinde fark edilmeden ilerleyebilir.
Bir kişinin daha önce iki-üç kat merdiveni zorlanmadan çıkarken artık bir katta mola vermeye başlaması, alışveriş sırasında daha sık oturma ihtiyacı hissetmesi ya da yürüyüş temposunun belirgin şekilde düşmesi önemli ipuçları arasında yer alabilir.
Bu tür değişiklikler bazen ‘yaşlandım’, ‘kondisyonum düştü’ veya ‘son zamanlarda biraz hareketsiz kaldım’ şeklinde yorumlanıyor. Oysa efor kapasitesindeki açıklanamayan ve ilerleyici düşüş kalp hastalıklarının bir belirtisi olabilir.
Nefes darlığı neden ortaya çıkıyor?
Kalp yetmezliğinde kalp içindeki basınçların yükselmesi akciğer dolaşımını etkileyebilir. Bunun sonucunda başlangıçta yalnızca efor sırasında ortaya çıkan nefes darlığı zamanla daha hafif aktivitelerde de hissedilmeye başlanabilir.
Hastalığın ilerleyen dönemlerinde düz yatarken nefes almakta zorlanma, uyumak için daha fazla yastık kullanma ihtiyacı veya gece uykudan nefes darlığıyla uyanma gibi yakınmalar görülebilir.
Ancak her nefes darlığının kalp yetmezliği anlamına gelmediğini vurgulayan Prof. Dr. Tanık, akciğer hastalıkları, kansızlık, obezite ve farklı sağlık sorunlarının da benzer yakınmalara neden olabileceğini belirtti.
“Önemli olan, kişinin daha önce olmayan veya giderek artan bir nefes darlığı yaşaması. Böyle bir durumda nedeni yalnızca kondisyon kaybına bağlamadan değerlendirme yapılması gerekir.”
Ayak bileklerinizdeki şişliği önemseyin
Kalp yetmezliğinde dolaşımın etkilenmesine bağlı olarak böbreklerde tuz ve su tutulumu artabilir. Bunun sonucunda özellikle ayak bilekleri ve bacaklarda şişlik meydana gelebilir.
Birkaç gün içerisinde belirgin kilo artışı, bacaklardaki şişliğin artması veya nefes darlığının belirginleşmesi vücutta sıvı birikiminin işareti olabilir. Kalp yetmezliği olan kişilerin bu değişiklikleri yakından takip etmesi önemlidir.
Karında şişkinlik, iştahsızlık ve gece sık idrara çıkma da bazı hastalarda sıvı birikimine eşlik edebilir.
Kalp yetmezliğinin en sık nedenleri neler?
Kalp yetmezliğinin tek bir nedeni bulunmuyor. Koroner arter hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi en önemli nedenler arasında yer alırken, uzun süre kontrol altında tutulmamış yüksek tansiyon ve kalp kapak hastalıkları da kalbin zaman içerisinde zorlanmasına neden olabilir.
Kalp kası hastalıkları, bazı ritim bozuklukları ve doğumsal kalp hastalıkları da kalp yetmezliğine yol açabilir.
Diyabet, obezite, böbrek hastalıkları ve uyku apnesi gibi durumlar ise kalbin üzerindeki yükü artırarak hastalığın gelişimini veya ilerlemesini kolaylaştırabilir.
Kalp yetmezliği yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık değildir; farklı yaş gruplarında da ortaya çıkabilir.
Tanıda en önemli testlerden biri: Ekokardiyografi
Kalp yetmezliği şüphesinde ilk değerlendirme hastanın şikâyetleri ve fizik muayenesiyle başlıyor.
Elektrokardiyografi, kan testleri ve ekokardiyografi tanıda en sık kullanılan yöntemler arasında bulunuyor. Ekokardiyografi sayesinde kalbin kasılma ve gevşeme fonksiyonları, kalp boşluklarının yapısı ve kalp kapaklarının çalışması ayrıntılı olarak değerlendirilebiliyor.
Gerekli durumlarda kalp yetmezliğiyle ilişkili bazı kan belirteçleri, koroner damarların değerlendirilmesi, ritim takibi ve kardiyak manyetik rezonans gibi ileri incelemelerden de yararlanılabiliyor.
“Tedavide amaç sadece nefes darlığını geçirmek değil”
Kalp yetmezliğinde amaç yalnızca hastanın nefes darlığını veya ödemini azaltmak değildir. Hastalığa yol açan temel nedeni ortaya koymak, kalbin üzerindeki yükü azaltmak, hastalığın ilerlemesini önlemek ve kişinin günlük yaşam kapasitesini mümkün olduğunca korumak gerekir.
Uygun hastalarda ilaç tedavilerinin yanı sıra kalp ritmini düzenleyen cihazlar, kalp kapaklarına veya koroner damarlara yönelik girişimsel tedaviler de gündeme gelebilir.
Bu belirtiler varsa beklemeyin!
Ani başlayan veya hızla şiddetlenen nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, bilinç değişikliği ya da istirahatte belirgin nefes alma güçlüğü acil değerlendirme gerektirebilir.
Bilinen kalp hastalığı bulunan kişilerde birkaç gün içerisinde gelişen hızlı kilo artışı, nefes darlığında belirgin kötüleşme ve yaygın ödem de kalp yetmezliğinin kötüleştiğinin işareti olabilir.
Çabuk yorulmak tek başına kalp yetmezliği anlamına gelmez. Ancak kişinin efor kapasitesinde daha önce olmayan ve giderek artan bir azalma varsa, buna nefes darlığı veya bacaklarda şişlik eşlik ediyorsa kardiyolojik değerlendirme yapılması uygun olur.
Kendinize şu soruyu sorun: “6 ay önce bunu daha rahat yapabiliyor muydum?”
Kalp yetmezliğinin erken belirtilerini fark etmenin en kolay yollarından biri kişinin kendi günlük performansını geçmiş dönemle karşılaştırması olabilir.
Yürüdüğünüz mesafe kısaldıysa, merdiven çıkarken daha sık duruyorsanız, alışveriş poşetlerini taşırken eskisine göre daha fazla zorlanıyorsanız veya günlük aktiviteler sırasında dinlenme ihtiyacınız belirgin şekilde arttıysa bu değişiklikleri göz ardı etmeyin.
Çabuk yorulma, nefes darlığı ve bacaklarda şişlik gibi belirtileri yalnızca yaşa veya yoğun günlük tempoya bağlamak yerine, özellikle yeni başlamış veya giderek artıyorsa bir hekim tarafından değerlendirilmesini sağlamak erken tanı açısından önem taşıyor.