Liberya’nın ‘kanlı keresteleri!’ İç savaÅŸta yaptıklarıyla filmlere konu oldu

Derleyen: OÄŸuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Liberya’nın kurulması, 19. yüzyılın baÅŸlarında Afrika’dan çok uzak bir noktada kararlaÅŸtırıldı. Bu küçük ülkenin kurulmasının sebebi, ABD’de bulunan Afrika kökenli siyahi köleleri özgürleÅŸtirmek ve onlara yeni bir hayat ÅŸansı tanımaktı. 1822 yılında ABD donanmasında görev yapan Yüzbaşı Robert Stockton’ın günümüzde Liberya sınırları içerisinde yaÅŸayan kabilelerden ele geçirdiÄŸi topraklar için hedeflenen gelecek buydu. Bölgenin ele geçirilmesinin ardından göç etmek isteyen özgürleÅŸmiÅŸ köleler, ABD’den Liberya’ya yerleÅŸti. 1820’lerden itibaren, Amerika BirleÅŸik Devletleri’nde kölelerin özgürleÅŸmesini saÄŸlayan Amerikalı Köleler Kolonizasyon DerneÄŸi (ACS), köleleri Batı Afrika’ya, özellikle Liberya’ya yerleÅŸtirmeyi hedefledi. ABD’nin 1861 – 1865 yılları arasında yaÅŸadığı iç savaşın ardından kölelik kaldırıldı. Liberya’ya olan göçler bu noktadan sonra daha da hız kazandı. Takvimler 1847 yılını gösterdiÄŸinde, adını Latince özgürlük anlamına gelen “libertas” kelimesinden alan bu küçük ABD kolonisi, bağımsızlığını ilan etti ve Afrika kıtasında kurulan ilk cumhuriyet oldu. Ancak bu ‘köle cumhuriyeti’ bağımsızlığının üzerinden çok geçmeden çok büyük kavgalara ev sahipliÄŸi yapacaktı.

Dünyanın en geniÅŸ orman alanlarına sahip ülkelerinden birisi olan Liberya’nın yaklaşık yüzde 40’ı ormanlarla kaplı

DOĞAL KAYNAKLARINA GÖZ KOYDULAR

Liberya’nın bağımsızlığını kazanmasının ardından, ülkenin sahip olduÄŸu doÄŸal zenginlikler kısa sürede büyük güçlerin gözlerinin bu küçük ülkeye dönmesine sebep oldu. Yabancı ÅŸirketler, ülkenin sahip olduÄŸu madenler, uçsuz bucaksız ormanları ve kauçuÄŸuna eriÅŸmek için can atıyordu. Bu ortamda en dikkat çeken anlaÅŸmalardan birisini, ABD’li Firestone Lastik ve Kauçuk Åžirketi yaptı. Liberya hükümeti ve ÅŸirket arasında 1926’da imzalanan anlaÅŸma, 99 yıllık bir kira sözleÅŸmesiydi ve 1 milyon dönümlük araziyi kapsıyordu. Bu anlaÅŸmayla birlikte Liberya, dünyanın en büyük kauçuk üretim merkezlerinden birisi haline geldi. Åžirketin yaptığı anlaÅŸma, az sayıda kiÅŸiye çok yüksek karlarda para kazandırıyordu ve ülkenin çoÄŸunluÄŸu bu gelirden mahrumdu. Bu dengesizlik, ülke içindeki gerilimi daha da arttırdı. Liberya’nın doÄŸal zenginlikleri üzerindeki kontrol mücadelesi, 1980’den beri ülkeyi kasıp kavuran ÅŸiddetli darbeleri, diktatörlükleri ve yaklaşık 250 bin kiÅŸinin öldüğü iki iç savaşı tetikledi.

Takvimler 1980 yılını gösterdiÄŸinde, Liberya’nın yerlisi ailelerden birine mensup olan Samuel Doe, Liberya ordusu içinde bir grup subayla birlikte Liberya CumhurbaÅŸkanı William R. Tolbert’ı devirdi. Bu darbe, Amerika kökenli Liberyalıların ayrıcalıklarına son vermek ve yerli Liberyalılar için yeni fırsatlar yaratmak için yapılmıştı. En azından gerekçesi buydu, ancak durumun öyle olmadığı kısa süre içinde anlaşıldı. Doe döneminde, Amerika’dan gelen Liberyalılarla yerli Liberyalılar arasındaki etnik çatışma daha da ÅŸiddetlendi. Yolsuzluk ve usulsüzlük iddiaları zirve yapmıştı. Sosyal huzursuzluk giderek artıyordu; ülke adeta koÅŸarak iç savaÅŸa gidiyordu.

KERESTE SATARAK SAVAÅž FÄ°NANSE ETTÄ°

Charles Taylor, Samuel Doe’yu devirmesinin ardından, Liberya’da kurulan geçici hükümetin başına geçti. 1997 yılına kadar devam eden iç savaşta, ülkenin önemli bir kısmını kontrol eden Taylor için savaşın en büyük finansmanlarından birisi de ülkesinin ormanları oldu.

“He killed my ma, he killed my pa, but I will vote for him” (Anamı öldürdü, babamı öldürdü ama ona oy vereceÄŸim) sloganıyla 1997’deki seçimlere giren Charles Taylor’ın partisi NPP (Ulusal Vatansever Parti) yüzde 75.33 ile sandıktan galip çıktı.

1997’de yapılan seçimler sonucunda, Taylor, halk tarafından yüzde 75 oy oranıyla baÅŸkan seçildi ve uluslararası toplum tarafından da tanındı. Taylor’ın baÅŸkanlık dönemi, iç savaşın ardından barış umudu yaratmıştı, ancak bu dönemin ilerleyen yıllarında savaÅŸ suçları ve insan hakları ihlalleri ile anılmaya baÅŸlandı. Charles Taylor’ın iktidarı döneminde, BirleÅŸmiÅŸ Milletler’e göre, Liberya’nın kereste ticaretinin yüzde 86’sı silah tüccarları tarafından kontrol ediliyordu ve aÄŸaç kesiminden elde edilen gelir, Taylor’ın Mayıs 2003’e kadar iktidarda kalmasına yardımcı oldu.

Taylor, sadece Liberya’da deÄŸil, komÅŸusu Sierra Leone’de yaÅŸanan iç savaÅŸa da dahil olmuÅŸtu. Devrimci BirleÅŸik Cephe (RUF) isimli örgütü açıkça destekleyen Taylor, Sierra Leone’deki isyancılara silah saÄŸlamak ve bölgedeki savaÅŸları desteklemek için silah kaçakçılığı yaptı. Silahlar için finansman, yine Liberya’da üretilen keresteler ve Sierra Leone’dan çıkarılan elmaslar oldu. Ä°syancılar, halkı terörize etmek için sivillerin uzuvlarını kesmeleriyle kötü şöhrete sahipti.

“Lord of War” filmindeki kurgusal Liberya diktatörü Andre Baptiste

Charles Taylor, uluslararası baskıların artması sebebiyle 2003 yılında başkanlık görevinden ayrılmak zorunda kaldı. Ancak, başkanlıktan ayrılmış olması kurtulduğu anlamına gelmiyordu. Taylor, iktidarı döneminde işlediği suçlar sebebiyle 2012’de Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) tarafından yargılandı. Taylor, 1991-2002 yılları arasında komşu Sierra Leone’de yaşanan ve yaklaşık 50 bin kişinin ölümüne yol açan iç savaş sırasında, isyancı gruplar tarafından terörizm, tecavüz, cinayet ve çocuk asker kullanımı da dahil olmak üzere 11 eylemden suçlu bulundu ve 50 yıl hapis cezasına çarptırıldı.