Nöbetçi Eczaneler
ABD Başkanı Donald Trump’ın Avrupalı müttefiklerine yönelik Atlantik ötesinden gönderdiği sert mesajlar, NATO içinde yeni bir kriz tartışmasını beraberinde getirdi. Avrupa ülkeleri bir yandan “Ya ABD giderse?” sorusuna yanıt ararken, diğer yandan da “Kalsa bile artık kendi başımızın çaresine bakmalıyız” yaklaşımını hayata geçirmeye çalışıyor.
Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi öncesinde ittifakın geleceği, ABD’nin NATO’dan çekilip çekilmeyeceği ve NATO’nun bu krizden nasıl çıkacağı soruları gündemin merkezine yerleşti. Fransız General Patrice Moyeuvre, CNN TÜRK’e yaptığı değerlendirmede, NATO içindeki tartışmaları ve olası senaryoları anlattı.
“ABD’NİN NATO’DAN AYRILMASI ÇIKARINA UYGUN DEĞİL”
Trump’ın NATO’dan çekilme yönündeki açıklamalarının ittifakı sarstığını belirten Moyeuvre, NATO içinde belirsizliklerin ve soru işaretlerinin bulunduğunu söyledi.
“Kaçınılmaz olarak NATO’nun içinde belirsizlikler ve sorular var, bu normal. Özellikle sürekli değişen ve aslında biraz tutarsız görünen Amerikan başkanının açıklamalarını duyduğumuzda, NATO müttefiklerinin soru sorması tamamen normal. Şu anda gerçekten de Trump’ın yarın ne yapacağını kimse tam olarak bilmiyor. Bu kolay bir durum değil, zor bir süreç” diyen Fransız general, buna rağmen ABD’nin NATO’dan ayrılmasının kendi çıkarlarına uygun olmadığını vurguladı.
Moyeuvre, “Atlantik İttifakı’na üye hiçbir ülkenin de bu ittifaktan ayrılmaktan bir çıkarı yok. Bunun en açık göstergesi de ülkelerin hâlâ askeri operasyonlara ve bütçeye katkı sağlamaya devam etmesidir. Ama yine de şu an biraz rahatsız edici bir belirsizlik döneminden geçtiğimiz de doğru” ifadelerini kullandı.
NATO’NUN 6’NCI MADDESİ: “İRAN MÜDAHALESİ CİDDİ TARTIŞMA DOĞURUR”
Fransız General, NATO’nun İran’a müdahalesi tartışmalarında ise NATO Antlaşması’nın 6’ncı maddesine dikkat çekti. Moyeuvre, kamuoyunda daha çok 4 ve 5’inci maddelerin konuşulduğunu ancak asıl belirleyici unsurlardan birinin 6’ncı madde olduğunu söyledi:
“Ünlü 4 ve 5’inci maddenin ötesinde, pek konuşulmayan bir madde var: 6’ncı madde, coğrafi sınırı belirler. Yani NATO müdahalesi için saldırının Avrupa’da ya da bu maddede tanımlanan ülkelerde gerçekleşmiş olması gerekir. Eğer mevcut durumda, Antlaşma’nın öngördüğü bölgenin dışında bir yerde NATO’nun müdahale etmesi istenirse, bu ciddi tartışmalara yol açar. Trump’tan NATO’yu bu şartlar altında devreye sokmaya yönelik gelecek talep, ittifakın kendi metniyle doğrudan çelişir.”
“İSRAİL-ABD’NİN İRAN EYLEMİ İLE NATO AYRI DEĞERLENDİRİLMELİ”
İsrail ve ABD’nin İran’daki eylemleri ile NATO’nun birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Moyeuvre, şu ifadeleri kullandı:
“İsrail-ABD’nin İran’daki eylemi ile NATO’yu birbirinden ayırmak gerektiğini düşünüyorum. Bunlar iki farklı şeydir. Şimdi, operasyon tamamen 6’ncı maddenin çizdiği çerçevenin dışındadır. NATO’dan yardım talep etmek, durumu oldukça karmaşık hâle getirir. Bu nedenle Avrupa ülkelerinin tereddüt etmesi çok normaldir. Ayrıca NATO içinde herkesin İran’a yönelik bu eyleme bakışı aynı değil. Her ülkenin İran’la ekonomik ve diplomatik ilişkileri farklı. Bu da NATO içindeki görüş ayrılıklarını açıklıyor”
“NATO’NUN SONU GELMEZ, TAM TERSİNE GÜÇLÜ BİR YAPI”
Trump’ın açıklamalarıyla derinleşen krizin NATO’nun sonunu getirmeyeceğini savunan Fransız general, ittifakın temel gücünün “konsensüs kültürü” olduğunu ifade etti.
“NATO’nun sonu gelmez, kesinlikle değil, tam tersine. NATO’nun unutulmaması gereken bir özelliği var: Konsensüse dayalı bir ittifaktır. Güce değil, tüm üyelerin oy birliğine dayanır. Her şeye rağmen NATO bugüne kadar her zaman bir uzlaşma bulmayı başarmıştır. Buna ‘konsensüs kültürü’ denir ve günümüz dünyasının koşulları düşünüldüğünde bu gerçekten çok değerlidir.” diyen Moyeuvre, mevcut uluslararası düzende NATO’nun hâlâ güvenilir ve sağlam bir ittifak olduğunu söyledi.
Moyeuvre, “Uluslararası düzenin ve uluslararası kurumlara saygının sorgulandığı mevcut dünya koşullarında NATO hâlâ güvenilir ve sağlam bir ittifak olarak öne çıkıyor” değerlendirmesinde bulundu.
“ABD NATO’DAN AYRILIRSA ÇOK ŞEY KAYBEDER”
Fransız general, ABD’nin NATO’dan ayrılması hâlinde ciddi kayıplar yaşayacağını belirtti:
“Trump yarın ne yapacağını biliyor mu? ABD yarın ne yapacak, biliyor mu? Şu anda gerçekten bir belirsizlik içindeyiz. Ama pragmatik olarak bakarsak, ABD’nin NATO’dan ayrılmasıyla çok şey kaybedeceğini düşünüyorum. Çünkü NATO sadece siyasi bir örgüt değil, aynı zamanda kendini kanıtlamış bir askeri organizasyondur.”
Moyeuvre, NATO’nun dünyada benzeri olmayan bir askeri yapı olduğuna dikkat çekerek, “Dünyada farklı müttefiklerin ve farklı siyasi görüşlerin bir araya gelerek birlikte operasyon planlayabildiği, ortak eğitim yapabildiği ve ortak standartlar oluşturabildiği tek askeri yapı NATO’dur. Bu gerçekten çok değerlidir. Dünyada NATO dışında bunu yapabilecek başka bir organizasyon görmüyorum.” ifadelerini kullandı.
Fransız general, bir yapıyı dağıtmanın kolay, aynı sistemi yeniden kurmanın ise çok daha karmaşık ve maliyetli olduğunu vurgulayarak, NATO’yu tamamen farklı bir yapıya dönüştürmeden önce bunun dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
AVRUPA’DA NÜKLEER CAYDIRICILIK TARTIŞMASI
Avrupa’daki nükleer caydırıcılık tartışmalarına da değinen Moyeuvre, ABD’nin nükleer desteğini çekmesi durumunda Fransa’nın üstleneceği rol konusunda sık sık yanlış anlaşılmalar yaşandığını belirtti:
“Bu konuda çok fazla yanlış anlaşılma var. Burada söz konusu olan ‘genişletilmiş nükleer caydırıcılık’. Bu, nükleer silahların paylaşılması anlamına gelmiyor. Karar her zaman ulusal kalır. Pratik olarak söylemek gerekirse, düğmeye basan tek bir parmak vardır. Yani nükleer saldırı sorumluluğu tamamen Fransa’ya aittir ve öyle kalacaktır.”
“RUSYA BUNU NATO’NUN DOĞUYA GENİŞLEMESİ OLARAK GÖRÜYOR”
Rusya’nın bu tür gelişmeleri NATO’nun doğuya genişlemesi olarak algıladığını ifade eden Moyeuvre, bunun Moskova’nın güvenlik kaygılarını artırdığını söyledi:
“Eğer nükleer silahların sınıra doğru hareket ettiğini hayal edersek, bu Rusya için çok daha hassas bir tehdit olur. Ama tekrar söylüyorum, bu ‘genişletilmiş caydırıcılık’ meselesidir ve Fransa’nın nükleer silahları Fransa’da kalır. Şu an için bunun dışında bir durum görmüyorum. Gündemde olan bir konu değil ya da varsa bile ben bilmiyorum.”