Nöbetçi Eczaneler
MÄ°LLÄ°YET.COM.TR –ABD-Ä°ran arasındaki müzakerelerin çıkmaza girdiÄŸi bir dönemde, ABD BaÅŸkanı Donald Trump’ın, Hürmüz BoÄŸazı konusunda Ä°ran ile olası iÅŸ birliÄŸi iddiaları nedeniyle Umman’a yönelik sert açıklamaları, bölgede yeni bir diplomatik gerilime yol açtı.
‘YALNIZCA ANÄ° BÄ°R DÄ°PLOMATÄ°K TEPKÄ° DEĞİL’
Analistler, Trump’ın çıkışının yalnızca ani bir diplomatik tepki değil, Hürmüz Boğazı’nın gelecekte nasıl yönetileceğine ilişkin büyüyen jeopolitik mücadelenin işareti olduğunu belirtiyor.
Trump, Beyaz Saray’daki kabine toplantısında yaptığı açıklamada, Ä°ran ve Umman’ın stratejik su yolunu birlikte kontrol etmesine izin verilmeyeceÄŸini belirterek, ‘BoÄŸaz herkese açık olacak. Uluslararası sular. Kimse kontrol etmeyecek. Biz gözetleyeceÄŸiz’ dedi.
‘UMMAN HERKES GÄ°BÄ° DAVRANMAZSA HAVAYA UÇURURUZ’
Trump ayrıca, ‘Umman herkes gibi davranacak, aksi halde onları havaya uçurmak zorunda kalırız’ ifadelerini kullandı.
Gulf News’in haberine göre ilk etapta Trump’ın yanlışlıkla Ä°ran yerine Umman’ın adını söylediÄŸi düşünülse de ABD DışiÅŸleri Bakanlığı daha sonra açıklamaların yer aldığı resmi metni paylaÅŸarak sözlerin doÄŸrudan Umman’a yönelik olduÄŸunu doÄŸruladı.
Açıklamalar, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişleri, deniz güvenliği ve navigasyon hizmetlerine ilişkin yeni bir düzenleme ihtimalinin gündeme geldiği haberlerinin ardından geldi.
Ä°RAN-UMMAN ARASINDA ‘ÃœCRET’ GÖRÜŞMELERÄ° Ä°DDÄ°ASI
Bloomberg ve New York Times’ta yer alan iddialara göreİranlı yetkililer, boğazdan geçen gemilerden güvenlik hizmetleri ve trafik yönetimi kapsamında ücret alınmasını içeren olası bir sistem üzerinde Umman ile görüşmeler yürüttü.
Habere göre Ä°ran tarafı, söz konusu planın doÄŸrudan geçiÅŸ ücreti deÄŸil, ‘denizcilik hizmet bedeli’ niteliÄŸinde olduÄŸunu savundu.
Ä°ran’ın Fransa Büyükelçisi Mohammad Amin-Nejad, Ä°ran ve Umman’ın boÄŸazdaki güvenlik ile deniz trafiÄŸi yönetimi için tüm kaynaklarını seferber etmesi gerektiÄŸini belirterek, ‘Bu hizmetlerin bir maliyeti olacak’ dedi.
Habere göre öneri, uluslararası hukuk açısından tartışma yarattı.
BM’DEN ULUSLARARASI TEPKÄ° UYARISI
Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında uluslararası boğazlardan geçiş hakkının serbest olması gerektiğini belirten uzmanlar, doğrudan geçiş ücreti alınmasının ciddi uluslararası tepki doğurabileceğini ifade ediyor.
Buna karşın bazı hukukçuların, ‘hizmet bedeli’ modeliyle oluÅŸturulacak bir sistemin hukuki gri alan yaratabileceÄŸini deÄŸerlendirdiÄŸi aktarıldı. EleÅŸtirmenler ise bunun fiilen dünyanın en önemli enerji koridorlarından biri üzerinde siyasi baskı mekanizmasına dönüşebileceÄŸini savundu.
‘KONUM PARASI’
Bir deniz hukuku uzmanı, New York Times’a yaptığı deÄŸerlendirmede iddia edilen sistemi ‘koruma parası’ uygulamasına benzetti. ABD basınında bölge ülkelerinin de geliÅŸmelerden rahatsızlık duyduÄŸu iddia edildi.
Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere herhangi bir ücret uygulanmasına karşı çıktığını açıkladı.
BAE’nin BirleÅŸmiÅŸ Milletler Daimi Temsilci Yardımcısı Mohamed Abushahab, uluslararası su yollarının ‘ÅŸantaj aracı haline getirilemeyeceÄŸini’ söyledi. Analistler, Körfez ülkelerinin asıl endiÅŸesinin yalnızca ekonomik deÄŸil, stratejik olduÄŸunu belirtti.
Uzmanlara göre Körfez yönetimleri, savaş dönemindeki geçici uygulamaların zamanla kalıcı siyasi düzene dönüşmesinden ve İran’ın Hürmüz üzerindeki etkisini artırmasından kaygı duyuyor.
UMMAN’IN STRATEJÄ°K ROLÃœ
Gulf News’e göre Umman ise kriz içinde kritik konumda bulunuyor. Umman Körfezi’nin, Hürmüz BoÄŸazı’nın Arap Denizi’ne açılan ana geçiÅŸ noktası olması nedeniyle bölgesel deniz güvenliÄŸinde stratejik rol oynadığı ifade edildi.
Ayrıca Muskat yönetimi uzun yıllardır hem Batı ülkeleri hem de İran ile yakın ilişkiler kurarak taraflar arasında arabulucu rolü üstleniyor. Umman, geçmişte ABD ile İran arasındaki gizli nükleer görüşmelere ev sahipliği yapmış ve iki ülke arasında diplomatik kanal görevi görmüştü.
Analistler, Trump’ın sert açıklamalarının Washington yönetiminin Hürmüz’de bölgesel kontrol mekanizması oluşmasına karşı kırmızı çizgi çektiğini gösterdiğini ifade ediyor.Uzmanlara göre kriz artık yalnızca savaş sonrası gemi trafiğinin yeniden başlaması meselesi olmaktan çıkmış durumda.
Hürmüz Boğazı üzerindeki mücadelenin giderek, dünyanın en stratejik deniz geçişlerinden birinin gelecekte hangi kurallarla yönetileceğine ilişkin daha büyük bir jeopolitik hesaplaşmaya dönüştüğü ifade edildi.