Nöbetçi Eczaneler
Aydın HASAN / ANKARA – Donald Trump’ın birinci başkanlık dönemi, 20 Ocak 2017-6 Ocak 2021 arasını kapsıyor. İkinci dönem başkanlığı ise resmen 20 Ocak 2025’te başladı. Trump’ın ilk başkanlık döneminde ABD büyük çapta yeni bir savaş başlatmadı. Ancak daha önce başlatılmış bazı düşük yoğunluklu savaşlar ile operasyonlar sürdürüldü. Trump, ikinci döneminde ise insani hassasiyetleri ve uluslararası hukuku dikkate almayan askeri yöntemler izliyor.
Kudüs politikası değişti
Trump, 6 Aralık 2017’de Kudüs’ü resmen İsrail’in başkenti olarak tanıdığını duyurdu. Bu karar, ABD’nin dış politikasında radikal bir değişiklik olarak algılandı. İsrail, 2018’de Esad rejiminin hakim olduğu Suriye’de İran’ın altyapısını hedef alan bir dizi hava operasyonu düzenledi. 2018 ve 2019’da Gazze Şeridi’nde şiddetli çatışmalar yaşandı. İsrail Ordusu, protestolara karşı sert ve şiddetli müdahalelerde bulundu. İsrail yine bu dönemde, Hizbullah tarafından Lübnan’dan İsrail’e sızmak için kazılan sınır ötesi tünelleri imha etmek iddiasıyla Kuzey Kalkanı Operasyonu’nu yürüttü. ABD, 2019’da İsrail’in Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıdı.
12 gün savaşı
Trump’ın ikinci döneminde İsrail ile İran arasındaki vekalet savaşları doğrudan savaşa dönüştü. İsrail, 13 Haziran-24 Haziran 2025 tarihleri arasında İran’ın askeri liderleri ve nükleer tesislerini hedef alan geniş çaplı hava saldırıları düzenledi. 12 gün savaşı olarak tarihe geçen bu savaşa, ABD ağır bombardıman uçakları ile doğrudan destek verdi.
İsrail, 23 Şubat-1 Mart 2026 tarihleri arasında Lübnan’da Hizbullah’a yönelik operasyon düzenledi. İsrail, 5 Mart’ta Lübnan’ın başkenti Beyrut’un güney banliyölerine hava saldırısında bulundu.
Çocuklar bile hedef oldu
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’tabaşlattığı savaşta İran genelinde hayatını kaybedenlerin sayısı bin 335’i aştı. Operasyonun ilk günlerinde İran’ın güneyindeki Minab şehrinde bir ilkokula da füze isabet etti. Okul saldırısı ve diğer sivil yerleşim birimlerine yönelik operasyonlar sonucu 165 çocuk can verdi. Aynı saldırılarda yaklaşık 100 çocuk da ağır yaralandı. UNICEF’E göre, savaş nedeniyle Orta Doğu genelinde yaklaşık 200 çocuk öldürüldü. Çocukların en az 181’i İran’da, yedisi Lübnan’da, üçü İsrail’de ve biri Kuveyt’te hayatını kaybetti.
TRUMP’IN İLK DÖNEMİ
Süleymani’ye suikast
İlk Trump döneminde ABD’nin içinde yer aldığı bazı çatışma ve operasyonlar özetle şöyle:
■ Trump, önceki Başkan Barrack Obama’nın aksine Suriye rejimine karşı doğrudan askeri güç kullanmayı tercih etti.
■ ABD ordusu, bu dönemde terör örgütü DAEŞ ile de Irak ve Suriye’de mücadele etti. DAEŞ lideri Ebu Bekir el-Bağdadi, 2019’da öldürüldü.
■ ABD, Ocak 2020’de Bağdat Havalimanı yakınlarında düzenlediği drone saldırısıyla İran ordusunun önemli isimlerinden Kasım Süleymani’yi öldürdü. ABD ile İran arasındaki gerilim, bu suikastten sonra daha da büyüdü.
■ Ocak 2017’de Yemen’de El-Kaide’ye yönelik baskın düzenlendi. Çok sayıda sivil de hayatını kaybetti. Yemen’deki hava saldırıları bir önceki yıla göre üç kat arttı. Somali’de ise Eş-Şebab örgütüne yönelik hava operasyonları ve özel kuvvet baskınları artırıldı.
‘Bombaların anası’
■ Trump ilk döneminde “bombaların anası” denilen MOAB, ilk kez kullanıldı. ABD ordusu, Nisan 2017’de Afganistan’daki DAEŞ tünellerine karşı “nükleer olmayan en güçlü bomba” olan GBU-43’ü (MOAB) kullandı.
■ Trump’ın ilk döneminde ABD ve İsrail ile İran arasında vekalet savaşlarının yoğunlaştı.
TRUMP’IN İKİNCİ DÖNEMİ
Maduro kaçırıldı, Hamaney öldürüldü
Trump’ın ikinci başkanlık döneminde ABD’ningirdiği savaş ve operasyonlardan bazılarışunlar:
■ 15 Mart-6 Mayıs 2025’te Yemen Operasyonları düzenlendi. Yüzlerle ifade edilen Husi militanı öldürüldü.
■ 25 Aralık 2025’te Nijerya’da DAEŞ ile bağlantılı Boko Haram unsurlarına karşı hava saldırıları düzenlendi.
■ 2025 yılı boyunca Venezuela çevresinde bir dizi operasyon yürütüldü. Bu operasyon serisi 3 Ocak 2026’da Mutlak Kararlılık Operasyonu ile Venezuela içinde bir askeri müdahaleye dönüştürüldü. Operasyon ile Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşi Cilia Flores, Karakas’taki konutlarından alınıp New York’a kaçırıldı.
■ ABD, 28 Şubat’ta İsrail ile birlikte İran’a düzenlediği “Destansı Öfke Operasyonu” ile yeni bir savaş başlattı. Savaşın ilk gününde İran lideri Hamaney’in de aralarında bulunduğu İran yönetimi ve ordusunun üst kademesinden çok sayıda yetkili öldürüldü.
Sivil ölümler arttı
Bağımsız gözlemci kuruluşların Trump’ın birinci dönemine ilişkin tespitlerine göre; bu dönemde hava saldırılarının artması ve angajman kurallarının gevşetilmesi nedeniyle sivil ölümlerinde ciddi bir artış oldu.
■ Airwars verilerine göre, Irak ve Suriye’de koalisyon güçlerinin operasyonlarında 2017 yılında en az 4 bin 931 ila 19 bin 623 sivilin hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.
■ Trump’ın ilk yedi ayında öldürülen sivil sayısının, Obama döneminin toplamını geçtiği iddia edilmişti.
■ Brown Üniversitesi’nin “Costs of War” projesine göre, Trump döneminde Afganistan’daki hava saldırılarındaki sivil ölümleri yüzde 330 oranında arttı.
■ Somali’de Trump döneminde düzenlenen 202 saldırıda bin 479 ila bin 886 kişinin öldüğü tahmin ediliyor.
■ Yemen’deki Husi operasyonlarında Mart-Mayıs 2025 arasındaki 52 günlük yoğun bombardımanda, Trump yönetiminin önceki 23 yılın toplamına yakın sivil ölüme neden olduğu ileri sürüldü.
■ABD’nin icazetiyle İsrail’in Ekim 2023’te Gazze Şeridi’ne başladığı saldırılarda ise toplam can kaybı AA’nın 2 Mart tarihli haberine göre 72 bin 96’ya, yaralı sayısı da 171 bin 791’e ulaştı.