Nöbetçi Eczaneler
Dizi bir hikâyenin suskunluğunu çoğu zaman bir sofra başında kurulan cümlesiz cümleleriyle derinleştirdi. Belki de bu sebeple en çok sofra kurulan, en çok mutfak gördüğümüz, ya da en çok lezzet rotası oluşturulabileceğimiz restoranları gördüğümüz anlarla dolu.
EKRANDA BÄ°R DÄ°ZÄ°, SOFRADA BÄ°R MEDENÄ°YET!
Dizinin bu denli sevilmesini hikayesinin önünde olan bu durumdan ötürü olduğunu dahi düşünmekteyim. Evin en sıcak en samimi yeri mutfak değil midir, en samimi konuşmalar bazen kahkaha ile bazen göz yaşı ile bazen sadece susarak, bazen hatırı hiç gitmeyen yitmeyen o kahveler, çaylar eşliğinde orada olmaz mı? Bana kalırsa Uzak Şehir ’in bu denli sevilmesinde en büyük etkenlerden biri mutfak ve açılmış sofraları.
UZAK ÅžEHÄ°R SOFRASINDA PÄ°ÅžEN HAYATLAR!
Bazı diziler ise mekânı sadece dekor olarak kullandı. Ancak Uzak Şehir ise Mardin’i, Midyat’ı bir fon değil, yaşayan bir beden gibi ele aldı. Taş evlerin gölgesinde, dar sokakların suskunluğunda, sofraya konan her tabakta şunu söyledi: ‘Bu şehir anlatmadan önce pişirir’. Ve evet, Uzak Şehir dizisinde Mardin Yemekleri sadece gözüksün diye sofraya konmadı. Her biri adeta hikâyenin duygusuna denk düşen bir cümle gibiydi. Uzak Şehir dizisi tam da buradan konuştu. Büyük cümleler kurmadı. Uzun nutuklar atmadı, Aforizmalarla diyaloglara gerek duymadı. Onun yerine tencerenin kapağını araladı, mutfağın kapısını açtı, birbirinden leziz öyküleri ile görkemli sofralar kurdu. Çünkü bu şehirde hikâye çoğu zaman yemekle başlar.
UZAK ŞEHİR MARDİN MUTFAĞININ SESSİZ GÜCÜ
Dizi aynı zamanda bize şunu da hatırlattı, bir yerin tarihi sadece kitaplarda değil tencerelerinde de saklıdır. Mardin’i anlamak için ise yüksek sesle anlatmaya gerek yok sanırım, Bir kaşık al, tadına bak gerisi zaten gelir. Ben de sizlerle dizide öne çıkan, sofranın hafızasında gizli Mardin lezzetleriyle bir tura çıkmak istedim. Ve dahi iddia ediyorum, bu yazıyı okuduktan sonra Mardin’e gitmek isteyeceksiniz.
Ä°ÅžTE UZAK ÅžEHÄ°R LEZZETLERÄ°;
GÜCÜN VE SABRIN YEMEĞİ: KABURGA DOLMASI!
İçi pirinç, badem, kuş üzümü ve baharatla dolu kuzu kaburga; saatler süren bir pişirme ile sofraya geliyor. Asla tek kişilik değildir.’ Kaburga Dolmas’ı Mardin’de her eve girmez. Zenginlikten ziyade güç ve sabır ister. Saatler alan hazırlık ve pişirme süreci özel günlerde kalabalık sofralarda yer bulur kendine.
Kaburga Dolması aynı zamanda ailenin ‘biz hala ayaktayız’ deme biçimi. Bayramda, düğünde, uzak yerlerden gelen misafirlere yapılır. Dizide bu yemeğin sofradan hiç eksik olmaması tesadüf olmasa gerek. Albora Sofrasında Sadakat Albora’nın aileyi arada tutmak gayretini izlediğimiz anların baş kahramanı.
Uzak Şehir- Kaburga Dolması: Dağılmadık, biz hala buradayız.
KADINLARIN SESSÄ°Z DÄ°LÄ°: Ä°KBEBET!
Mardin’de içli köfteye verilen ad İkbebet. Ve söylenen o ki İkbebet yapılırken çıt çıkmaz pek konuşulmazmış. Kızarmadan ziyade haşlama usulü ile tüketiliyor. Yemek genelde kadınların bir araya gelip toplaşıp çokça yaptıkları bir yemek olup asıl meselenin de köfte yapmaktan ziyade birlikte vakit geçirmek olduğu yönünde. Yuvarlanan her köfte yutulan bir, söylemeyen bir cümle yerine geçer. Bu yemek Mardin’de nesilden nesile aktarılan aslında bir mutfak dilidir.
Uzak Şehir’ de İkbebet sahnelerinde ise kadınların kaderlerini paylaştıkları anlara şahit olduk.
SOKAĞIN YEMEĞİ: SEMBUSEK
Sembusek Mardin’de çoğunlukla evde değil, taş fırınlarda dışarıda yaptırılır. Bu yüzden Mardin’de ‘Sembusek ‘mahalle anlamında kullanılırmış. Kapalı lahmacun olarak da bilinen yemek ev değil ‘şehir’ yemeği olarak da adlandırılıyor. Dışarıda yenir, ayakta paylaşılır, konuşmayı uzatmaz.
Uzak Şehir’de Sembuseğin sokak sahnelerinde yer alması Mardin’i bir kartpostal şehri değil, yaşayan bir şehir olduğuna işaret ediyor.
HAYAT BAZEN EKŞİDİR: ALLUCİYE
Erik ( alluk ) ile yapılan bir tür et yemeği. Tatlıyla ekşi arasında ince bir çizgide. Âdeta Mardin mutfağının ve sofralarını karakter testi olan Alluciye ya sevilir ya sevilmezmiş. Rivayete göre Alluciye uzun süren kuraklıklarda elde ve evde kalan ekşi erik kurusu ve etin karıştırılarak yapılışı ile ortaya çıkar. Eti az, eriği bol. Mardin’in hayata bakışını özetleyen yemek aynı zamanda ‘tatlı bir şey bekleme ancak lezzetsiz de sanma’ der. Bu coğrafyada hayat birazda hikâye de olduğu gibidir. Ne tamamen tatlı ne tamamen ekşi.
Uzak Şehir’de Allucciye genellikle geçmişle hesaplaşma sahnelerinde karşımıza çıkar.
YASIN, SEVÄ°NCÄ°N TATLISI: HARÄ°RE
Pakize’nin Kadir’e pek çok kez yaptığı, düğün ve isteme sahnelerinde karşımıza küçük kaselerle çıkan mevlit ve ölümlerde gelen ziyaretçiye dağıtılan o meşhur tatlı ‘Harire’. Un Pekmez ve cevizle yapılan tatlı, doğumda lohusaya, ölümde yas evine, çoğu zaman güç versin diye pişirilen Mardin’in geleneksel lezzetleri arasında yer alır.
Harire, dizide de yüksek sesli dramların değil, sessiz kabullenişlerin oyuncusu olarak çıkar karşımıza. Harire ile ilgili yörenin eski insanları ‘Yapılan eve ya biri girmiştir ya biri gitmiştir’ derlermiş. Uzak Şehir’de; Yüksek sesle ağlamayanların acılarını gizleyerek tatlandırdığı bu tatlının tamda cümleye denk gelen haller içerisinde birçok sahneye eşlik etmesi bu yüzden olsa gerek.
BÄ°R ÅžEHÄ°R BÄ°R DÄ°ZÄ° BÄ°R SORU
Uzak Şehir bize şunu hatırlattı, Mardin yalnızca taş evlerden, dar sokaklardan, muhteşem manzaralardan ibaret değil. Bu kadim şehir yemeğin zaman yayıldığı, sabrın tencerede piştiği, hafızanın sofraya karıldığı bir coğrafya.
Dizinin bir başka büyük başarı sırrı da tam da burada yatıyor. Mardin’i anlatmadı, yaşattı. Tarihi dekorla değil, yemekle kurdu. Kültürünü sözle değil, sofra düzeniyle gösterdi. Turizme katkısını afişle değil, canı gönülden iştahla sağladı.
Åžehri gezdirmedi, ÅŸehri özletti. Ve tamda bu yüzden dizinin en çok konuÅŸulan anlarından biri Alya ile Cihan’ın menemen tartışması küçük bir sahne deÄŸildi. SoÄŸanlı mı olur, soÄŸansız mı? Aslında soru bir yemek sorusu deÄŸil bir memleket meselesiydi… Alışkanlık, aidiyet,’ biz bunu böyle biliriz’ deme haliydi. O vakit zaman soruyorum sizce ‘Menemen soÄŸanlı mı olur soÄŸansız mı?